Προσβασιμότητα στις υπηρεσίες υγείας
Από Greece Wiki
Καθώς δεν υπήρξαν μέτρα νομιμοποίησης ως το 1998, οι μετανάστες παρέμειναν ως τότε τυπικά αποκλεισμένοι από το Εθνικό Σύστημα Υγείας εξαιτίας του νομικού τους καθεστώτος. Η νομιμοποίηση ήρθε αργότερα για την πλειοψηφία, όμως ακόμη κι έτσι τα ποσοστά των ανασφάλιστων παραμένουν υψηλά, πλησιάζοντας το 40-50% σύμφωνα με ορισμένες μελέτες (Labrianidis και Lyberaki 2001; Hatziprokopiou 2004b). Οι ανασφάλιστοι μετανάστες τυπικά έπρεπε να πληρώνουν οι ίδιοι ολόκληρο το ποσό της περίθαλψης και νοσηλείας τους, εξαιρετικά δαπανηρό για τους περισσότερους. Οι πρόσφατες τάσεις, ωστόσο, καταδεικνύουν μια σταδιακή βελτίωση της θέσης των μεταναστών, καθώς όλο και περισσότεροι εξασφαλίζουν νόμιμο καθεστώς και βρίσκουν επίσημη εργασία, αποκτώντας έτσι πρόσβαση στο ΕΣΥ: έως τις αρχές του 2000, περίπου 213.000 μετανάστες ήταν εγγεγραμμένοι στα τρία μεγαλύτερα ασφαλιστικά ταμεία (Ελευθεροτυπία, 03.03.02), έχοντας άρα εξασφαλισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας για τους ίδιους και τις οικογένειες τους.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, από το 2004 με το νόμο (3386), δεν έχει υπάρξει ξανά η δυνατότητα νομιμοποίησης σε παρανόμως εισερχομένους μετανάστες. «Από το 2004 και εντεύθεν οι άνθρωποι δεν μπορούν να τακτοποιηθούν: αυτό σημαίνει ότι η χώρα μας έχει ένα σκοτεινό αλλά διαρκώς αύξοντα αριθμό αλλοδαπών, χωρίς χαρτιά, που δεν μπορούν να φύγουν και ο νόμος τους στερεί τη δυνατότητα οιασδήποτε κοινωνικής μέριμνας εφόσον δεν είναι νομιμοποιημένοι.» (Μετανάστες: Δούλοι της Νέας Τάξης, Ελευθεροτυπία, 6/05/2008).
Ωστόσο, ακόμα και κατά την περίοδο πριν τη νομιμοποίηση υπήρχαν κάποια περιθώρια πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας. Παρ’όλη την έλλειψη σχετικών μέτρων, πολλοί μετανάστες κατάφεραν να επωφεληθούν από δημόσιες υπηρεσίες, είτε στη βάση συγκεκριμένων νομικών ρυθμίσεων, είτε, κυρίως, λόγω κενών στην πρακτική εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου και, σε κάποιο βαθμό, μέσα από άτυπες πρακτικές και κοινωνικά δίκτυα. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα ανεπίσημης βοήθειας τόσο από γιατρούς όσο και από διοικητικούς υπαλλήλους σε δημόσια νοσοκομεία, καθώς ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα (Hatziprokopiou 2004a).
Επιπλέον στρατηγικές που έχουν παρατηρηθεί αφορούν π.χ. στα ειδικά προγραμμάτα Πρόνοιας που προσφέρουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και άλλα μέτρα για χαμηλόμισθες ομάδες πληθυσμού, για τα οποία ορισμένοι μετανάστες ενημερώθηκαν και εγγράφτηκαν μετά από αίτηση. Βεβαίως αυτή η επίλογη δεν είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμη, ούτε απεθύνεται σε όλους τους μετανάστες (εφόσον μόνο μετανάστες ελληνικής καταγωγής είχαν δικαίωμα συμμετοχής). Μια μάλλον κοινή στρατηγική μεταξύ των μεταναστών "χωρίς χαρτιά" που είχαν ανάγκη πρόσβασης σε νοσοκομείο ήταν να χρησιμοποιούν τα επείγοντα. Τα στοιχεία αδημοσίευτης έρευνας σε μεγάλο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης καταμετρούν το ποσοστό των αλλοδαπών ασθενών που καταφεύγουν στα επείγοντα σε 88% μεταξύ των ανασφάλιστων, αλλά και σε 58,8% μεταξύ των ασφαλισμένων μεταναστών (Hatziprokopiou 2004a). Αυτή η στρατηγική ήταν τόσο διαδεδομένη ώστε το 2000, Εγκύκλιος του Υπουργείου Δημοσίας Τάξης προέβλεπε περιπολίες ειδικών (συνοριακών) αστυνομικών δυνάμεων στα δημόσια νοσοκομεία, αφού νωρίτερα το ιατρικό και διοικητικό προσωπικό αρνήθηκε να καταδίδει τους παράνομους μετανάστες στις αρχές.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις συστηματικών διακρίσεων και αποκλεισμού, ενώ περιπτώσεις κακομεταχείρισης από γιατρούς και νοσοκομειακό προσωπικό είναι μάλλον σπάνια και μεμονωμένα περιστατικά. Ωστόσο συμβαίνουν: π.χ. η έρευνα των Psimmenos και Kasimati (2003) καταδεικνύει τα προβλήματα της επέκτασης των υπηρεσιών υγείας σε μια περίοδο μεταβολών στο Κράτος Πρόνοιας, με έντονες αντιλήψεις περί εθνικής ταυτότητας μεταξύ εργαζομένων και ειδικών στον τομέα της υγείας οι οποίοι αντιλαμβάνονται τους μετανάστες ως «απειλή» για τις υπάρχουσες δομές. Περισσότερο σημαντικοί σε πρακτικό επίπεδο, αναφορικά με τις δυσχέρειες στην πρόσβαση, είναι παράγοντες όπως η γραφειοκρατία, η υπερπληρότητα, οι ανεπαρκείς υποδομές και άλλα χρόνια προβλήματα του ελληνικού συστήματος υγείας, που επηρρεάζουν αρνητικά και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών (Hatziprokopiou 2004a). Τέλος, η έλλειψη σχετικής ενημέρωσης, ή η έλλειψη πρόσβασης στην ενημέρωση εξαιτίας δυσκολιών σε σχέση π.χ. με τη γλώσσα, περιορίζει την πληροφόρηση των μεταναστών σχετικά με διαδικαστικά θέματα και συνεισφέρει στον αποκλεισμό τους από δικαιώματα και επιδόματα τα οποία πιθανώς να απευθύνονται (και) σε αυτούς. Προβλήματα επικοινωνίας φαίνεται να παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, όχι μόνο σχετικά με την ίδια την πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη, αλλά κυρίως αναφορικά με την ενημέρωση, συνδιαλλαγή και επικοινωνία με το διοιηκητικό και ιατρικό προσωπικό (IAPAD 2002).
Μια πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Πρόσβασης στην Υγεία των Γιατρών του Κόσμου (Χωρίς χαρτιά, χωρίς υγεία) δείχνει επίσης ότι στην Ελλάδα υπάρχουν αρκετά εμπόδια πρόσβασης στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Τα στοιχεία για την Ελλάδα αφορούσαν 112 ανθρώπους που επισκέφθηκαν τις δύο πολυκλινικές των Γιατρών του Κόσμου σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Σε ερώτηση αναφορικά με την ενημέρωση για τις υπηρεσίες ελέγχου για τον ιό HIV, το 83,7% των ερωτηθέντων απάντησε ότι δεν έχουν γνώση του δικαιώματος χρήσης αυτών των υπηρεσιών. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο συγκριτικά με τις υπόλοιπες 8 χώρες της μελέτης. "Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως απόρροια της άρνησης του δικαιώματος στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που κατά μεγάλο μέρος αφορά τους μετανάστες χωρίς χαρτιά: ο γενικός κανόνας είναι ότι δεν έχουν δικαίωμα στην περίθαλψη, επομένως οι εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα (στην προκειμένη περίπτωση, η πρόσβαση στις δωρεάν υπηρεσίες ελέγχου για HIV) είναι, δυστυχώς εύλογα, ελάχιστα γνωστές".
Βιβλιογραφία για την προσβασιμότητα μεταναστών και μειονοτήτων στις υπηρεσίες υγείας
Άρθρα στον ημερήσιο τύπο για την προσβασιμότητα μεταναστών και μειονοτήτων στις υπηρεσίες υγείας
